• Bir milletin, tarih boyunca elde etmiş olduğu maddi ve manevi değerlerin tümüne (KÜLTÜR) denir.
• İnsanlık tarihinde bilinen ilk uygarlık SÜMERLER
• İnsanların duygu, düşünce ve hayallerini en güzel şekilde, yazılı veya sözlü olarak anlatması sanatına EDEBİYAT denir.
• Dünya edebiyat tarihi alanındaki ilk çalışmayı İTALYAN tarihçi VİCO yapmıştır.
• Ülkemizde ilk edebiyat tarihi denemesini Tanzimat sanatçılarından ZİYA PAŞA 1874’te Mukaddime-i Harabat(Harabat Önsözü) ile yapmıştır.
• Ülkemizde ed. Tarihi alanındaki ilk eser 1889’da ABDULHALİM MEMDUH’un yazdığı TARİH-İ EDEBİYAT-I OSMANİYE’dir.
• Bilimin yöntemlerini kullanarak ilk edebiyat tarihi araştırmalarını FUAT KÖPRÜLÜ yapmıştır.
• Edebi eserleri ve bu eserleri ortaya koyan sanatçıları dönemleri ile birlikte inceleyen bilim dalına ED. TARİHİ denir.
• Toplumun geleneklerini, göreneklerini, inançlarını, edebi ürünlerini inceleyen bilim dalına HALK BİLİMİ denir.
• Halk verimlerinin ilk örneklerini KAŞGARLI MAHMUT’un DİVAN-I LÜGAT’İT-TÜRK adlı eserinde görürüz.
• Türk edebiyatında ulusal bir nitelik taşıyan koşuk, sagu, sav, destan gibi özgün metinler İslamiyet Öncesi sözlü döneme aittir.
• Av törenlerine SIĞIR, dinsel törenlere ŞÖLEN, ölen kişinin ardından yapılan törenlere YUĞ denir.
• Bilinen ilk şair APRINÇUR TİGİN
• Türk ve Türkçe sözcükleri ilk kez ORHUN YAZITLARI’nda geçer.
• Türklerin edebi değer taşıyan ilk yazılı metinleri GÖKTÜRK KİTABELERİ’dir.
• Batı Türkçesinin bugün elde bulunan ilk önemli verimli 13. YY.dan kalmadır.
• Orhun Kitabelerindeki yazılar 1892 yılında Danimarkalı bilgin William Thomsen tarafından okunabilmiştir.
• Dini-tasavvufi edebiyatının ilk temsilcisi AHMET YESEVİ
• Divan-ı Hikmet, İslam etkisindeki Türk Edebiyatı döneminin özelliklerini yansıtan bir geçiş dönemi ürünüdür.
• Maniler, ANONİM HALK EDEBİYATI ÜRÜNÜDÜR.
• Semai, ÂŞIK TARZI HALK EDEBİYATI DÖNEMİNE AİTTİR.
• Âşık edebiyatı nazım şekillerinden koşma ile büyük benzerlik gösteren İslamiyet öncesi nazım şekli KOŞUK
• 38 harfli alfabe, Türklerin kullandığı ve kendilerine ait olan ilk alfabe, GÖKTÜRK ALFABESİ
• İlk sözlük ve ilk dilbilgisi kitabı DİVAN-I LÜGATİ’T TÜRK
• Divan şairinin bilinen ilk temsilcisi HOCA DEHHANİ
• Dede korkut hikâyeleri 15. YY. da yazıya geçirildi.
• Divan edebiyatında mahallileşme hareketinin 18. yy.da en önemli temsilcisi NEDİM
• Türk edebiyatında kasidenin başlangıcı 13.YY.’ a kadar gider.
• En önemli şarkı şairi NEDİM
• Edebiyatımızdaki ilk şarkı örneklerini veren şair NAİLİ
• Rubailerin Anadolu’da öncüsü MEVLANA
• Nefes türünün temsilcisi KAYGUSUZ ABDAL
• Semai denince akla gelen ilk isim KARACAOĞLAN
• Halk edebiyatında en çok varsağı söyleyen âşık KARACAOĞLAN
• İlahi türünün en önemli temsilcisi YUNUS EMRE
• Ferhat ile Şirin, Yusuf ile Züleyha gibi hikâyeler Divan edebiyatındaki mesnevilerden alınmıştır.
• Halk hikâyesinin ilk örneği 15. 16. YY.da yazıya geçirilen DEDE KORKUT HİKAYELERİ’dir.
• Türeyiş Efsanesi UYGUR TÜRKLERİ’ne aittir.
• Yaratılış Destanı ALTAY TÜRKLERİ’ne aittir.
• Hayat Ağacı Efsanesi UYGUR TÜRKLERİ’ne aittir.
• Oğuz Kağan Destanı HUN TÜRKLERİ’ne aittir.
• Köktürk Yazıtları günümüzde MOĞOLİSTAN sınırları içindedir.
• İslamiyet öncesi yazılı edebiyat dönemine ait eserler KÖKTÜRK YAZITLARI ve UYGUR METİNLERİ
• Mersiyenin İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatındaki karşılığı SAGU
• Kendi adına yazıt dikilen ve Bilge Kağan’ın veziri olan Türk devlet adamı TONYUKUK
• Gülhane-i Hatt-ı Hümâyûn’un diğer adı TANZİMAT FERMANI
• Ergenekon’dan çıkışın anıldığı ve baharın gelişinin kutlandığı gün NEVRUZ
• İran şairi Firdevsî’nin Şehnâme adlı eserinde adı geçen Saka Türkleri’nin büyük hükümdarı ALPERTUNGA
• İlk özel Türkçe gazete TERCÜMAN-I AHVAL
• Koşma ve gazele benzeyen lirik şiirlere Sözlü Edebiyat Döneminde verilen isim KOŞUK
• Kırgız Türklerine ait dünyanın en uzun destanı MANAS
• HUN Hakanı Meteni’nin doğumu ve maceralarının anlatıldığı destan OĞUZ KAĞAN DESTANI
• Türklerin kullandığı ilk alfabe KÖKTÜRK ALFABESİ
• Kutadgu Bilig’in nazım şekli MESNEVİ
• Türk Edebiyatındaki ilk siyasetname KUTADGU BİLİG ve yazarı YUSUF HAS HACİP.
• Atebetü’l-Hakayık (Hakikatlar Eşiği) yazarı EDİP AHMET YÜKNEKİ
• İLK Türk İslam mutasavvıfı AHMET YESEVİ
• 13.yy.da Anadolu’da dinî tasavvufi Türk Edebiyatı’nın kurucusu YUNUS EMRE
• Tasavvufi Türk Edebiyatı’nın ilk eseri DİVAN-I HİKMET
• Türk Edebiyatı’nın yazılı ilk ürünlerinin sırası KUTADGU BİLİG, DİVANÜ LÜGATİ’T TÜRK, ATEBETÜ’L-HAKAYIK, DİVAN-I HİKMET
• Vesilatü’n-Necat Süleyman Çelebi 15.yy.da yazmıştır.
• Allah dışındaki her şey MASİVA
• Nefis mertebelerini tamamlayıp kemale ulaşmış insan İNSAN-I KAMİL
• Battalnâme’de savaşan ülkeler ARAP-RUM
• Dede Korkut’ta Deli Dumrul kahramanın kişiliği KARAKTER
• Battalnâme ve Danişmentnâme’de anlatılanlar ANADOLU’NUN İSLAMLAŞTIRILMASI
• Türk edebiyatındaki ilk Çemşid u Hurşid mesnevisini AHMEDÎ 14.yy.da yazmıştır.
• Makalat’ın yazarı HACI BEKTAŞ-I VELİ
• Nasrettin Hoca fıkraları SÖZLÜ EDEBİYAT geleneğine aittir
• 14.yy.a ait manzum ve mensur metinler TASAVVUF GELENEĞİNE aittir.
• Ebu’l-Hayr Rumi’nin yazmış olduğu Fütüvvetname’de anlatılanlar AHİLER, ESKİ ESNAF TEŞKİLATI
• Mantıku’t-Tayr anlamı KUŞ DİLİ, yazarı GÜLŞEHRÎ, nazım şekli MESNEVİ, ALEGORİK bir eserdir.
• MUHUBBİ mahlasını kullanan şair KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN
• Su Kasidesi 33 beyitten oluşmuş tema PEYGAMBERİMİZE ÖVGÜ
• Nazire yazma geleneğinin önde gelen ismi AHMET PAŞA (15.yy)
• Han Duvarları’nı yazan şair FARUK NAFİZ ÇAMLIBEL
• Genç Osman Destanı’nı yazan şair KAYIKÇI KUL MUSTAFA
• Gazelde ilk beyit MATLA[size=4]
|
